Waarom humor de ultieme hersenhack is bij stress
We weten allemaal dat een goede grap een gespannen situatie kan breken. Maar wat gebeurt er precies in onze hersenen als we humor gebruiken om met negatieve gebeurtenissen om te gaan? Wetenschappers onderzochten dit proces met behulp van fMRI-scans, en de resultaten laten zien dat een humoristische kijk op de zaak actief hersenprocessen beïnvloedt.
In de studie werd gekeken naar cognitive reappraisal (= cognitieve ‘herwaardering’). Dit is het proces waarbij je de betekenis van een negatieve gebeurtenis voor jezelf verandert om je minder slecht te voelen. De onderzoekers vergeleken twee strategieën:
Gewone herwaardering: Een rationele benadering (bijv. "Het valt wel mee, dit is een leerzame ervaring").
Humoristische herwaardering: De situatie in een grappig of absurd daglicht stellen.
De belangrijkste punten uit het artikel:
Het "Aha!"-moment leidt tot de "Haha!"-ontlading. Humor is een proces in twee stappen. Eerst moet je brein de situatie 'herstructureren' om de grap te zien – dat is de cognitieve klik (Aha!). Daarna volgt de emotionele beloning: het plezier en de ontspanning (Haha!). Uit de scans bleek dat humor veel effectiever is in het verminderen van negatieve gevoelens en het stimuleren van positieve gevoelens dan een louter rationele aanpak.
De betrokken hersengebieden: Het onderzoek identificeerde twee specifieke 'routes' in het brein:
De 'Aha'-route (Hippocampus-Thalamus-Frontaal): Deze gebieden werken samen om de context van een gebeurtenis te veranderen. De hippocampus (verantwoordelijk voor geheugen en context) helpt je de situatie vanuit een nieuw, grappig perspectief te zien. De thalamus wordt doorgaans gezien als het schakelstation voor zintuigelijke verwerking en schakelt dus de hernieuwde kijk op de situatie door naar je frontale kwab, waar je bewustzijn de situatie anders opvat.
De 'Haha'-route (Amygdala-Cerebellum): Terwijl je lacht, wordt de activiteit in de amygdala (het angstcentrum van ons brein) gedempt. Het cerebellum, o.a. betrokken bij emoties, geeft dan het signaal af dat de situatie minder erg is dan het lijkt. Humor 'kalmeert' dus direct onze emotionele reactie.
Langetermijneffect: Een opvallende bevinding was dat humor niet alleen op het moment zelf werkt, maar ook zorgt voor een positievere emotionele staat die langer aanhoudt dan wanneer je alleen rationeel probeert te relativeren. Dit komt waarschijnlijk doordat een rationele herwaardering alleen negatieve emoties afvlakt, maar een humoristische herwaardering ook positieve emoties opwekt, naast het afvlakken van negatieve emoties.
Conclusie
Humor is geen vorm van ontkenning of 'weglopen voor je problemen'. Integendeel: het is een manier om een nare herinnering fundamenteel anders op te slaan in ons geheugen. Door een grap te maken over een lastige situatie, dwing je je brein om de controle terug te pakken en de emotionele lading te neutraliseren.
Referentie: Wu, X., Guo, T., Zhang, C., Hong, T., Cheng, C., Wei, P., Hsieh, J., & Luo, J. (2020). From “Aha!” to “Haha!” Using Humor to Cope with Negative Stimuli. Cerebral Cortex, 31(4), 2238–2250. https://doi.org/10.1093/cercor/bhaa357
